Czym są i jak działają feromony?
Etymologia tego słowa: nazwa wywodzi się z greckiego pherein - nieść i hormon - podniecać. Są to substancje semiochemiczne należące do grupy infochemicznej. Przeważająca grupa feromonów to skomplikowane mieszaniny wielu różnych substancji chemicznych, często z jednym dominującym składnikiem, znacznie rzadziej są to jednoskładnikowe substancje chemiczne. Substancje feromonowe wyrażają różne stany i emocje oraz wywołują ściśle określone reakcje u osobników tego samego gatunku. Naturalne feromony produkowane przez zwierzęta i rośliny, wydzielane na zewnątrz organizmu służą do pozawerbalnej, zapachowej komunikacji np. feromony agregacyjne, do przywabiania osobników płci przeciwnej (feromony płciowe) lub do zwalczania konkurencji ze strony zbyt licznej populacji własnego gatunku lub obcych (feromony antagonistyczne).
Znaczenie wydzielin zapachowych znano od dawna, ale termin "feromony" zaczęto używać od 1959 roku. Przeprowadzono wiele badań nad feromonami w świecie przyrody, które ujawniły niezwykłą wrażliwość zmysłową wielu gatunków zwierząt. Najwięcej danych dostarczyły obserwacje życia owadów. Niektóre motyle wabią samców z odległości kilku kilometrów, a u innych wydzielanie zapachu przez jedną minutę ekscytuje seksualnie do biliona samców w odległości do dwóch mil. Na przykład feromony płciowe ćmy pawicy samce wyczuwają nawet z odległości 3 km.
Również w przypadku ludzi udało się wyizolować i zidentyfikować ponad sto różnych substancji zapachowych wydzielanych przez ciało człowieka. Tworzą one indywidualną i niepowtarzalną zapachową aurę wokół danej osoby. Young (1988) stwierdza, że nasz "podpis" zapachowy uwarunkowany jest czynnikami genetycznymi, odżywianiem, układem immunologicznym, stanem psychicznym, trybem życia. Nasza wrażliwość zapachowa rozwija się od najwcześniejszych faz życia i np. już niemowlęta rozpoznają swoje matki po zapachu, o ile nie używają one perfum i dezodorantów. Dzieci rozpoznają również płeć po zapachu i bywa to źródłem przywiązania do rodzica płci odmiennej. Osoby pozbawione wzroku i słuchu potrafią rozpoznawać ludzi na podstawie wydzielanych przez nich woni.
Poziom wrażliwości na feromony jest zmienny i zależy od wielu czynników: wieku (im młodszy osobnik tym większa wrażliwość), płci (mężczyźni reagują silniej od kobiet), stanu zdrowia (niektóre choroby uniemożliwiają percepcję zapachów), indywidualnych predyspozycji, typu osobowości (np. ekstrawertycy są wrażliwsi), uzależnień (alkohol i papierosy zmniejszają wrażliwość), świadomego uwrażliwiania się na nie.
Duże grono naukowców twierdzi, że feromony są wyczuwane tak zwanym 6-stym zmysłem. Receptory feromonowe według specjalistów mieszczą się w organie vomero-nosowym zwanym też narzędziem nosowo-lemieszowym (VNO), który u wielu gatunków zwierząt umieszczony jest w nosie, tuż przy wiązkach nerwów, połączonych z pierwotnymi obszarami mózgu (np. hypothalamus), sterującymi m.in. reakcjami seksualnymi. Naukowcy nie są zgodni co do tego, czy homo sapiens w ogóle reaguje na sygnały, przekazywane przez feromony i czy jego VNO jest jeszcze sprawny. Organ ten istnieje co prawda w szczątkowej postaci, ale przez długi czas nie można było odnaleźć nerwów, łączących go z mózgiem. Przyjęto więc, że w wyniku ewolucji, nerwy te okazały się niepotrzebne i po prostu zanikły. Jednak, w 1998, profesor anatomii z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie prof. dr Hans Joachim Merker znalazł brakujące połączenia VNO z mózgiem, a w trakcie kolejnego eksperymentu stwierdził, że przesyłają one ciągle jeszcze impulsy. Teoretycznie więc, człowiek byłby zdolny reagować na działanie feromonów. Doświadczenie polegało na tym, że testowanym osobom podawano do wąchania różne substancje: wodę, olejek eteryczny, perfumy i feromony naturalne, produkowane przez gruczoły potowe. Następnie mierzono aktywność mózgu.
Okazało się, że bodźce zapachowe mają powiązania ze stanami emocjonalnymi i to na różnej drodze. Najogólniej można powiedzieć, iż każdy nasz stan emocjonalny wiąże się z wydzielaniem bodźców zapachowych, które są odbierane przez inne osoby. Odbywa się to często w formie podprogowej, czyli nie docierającej do świadomości. Ma to jednak określone następstwa i np. agresja jednej osoby może prowokować agresję u drugiej - z pominięciem oddziaływania słownego! Mówi się też, że pewne osoby dysponują darem " przyciągania" do siebie. Jedną z możliwości takiego oddziaływania bywają właśnie bodźce zapachowe wiążące się z określonymi emocjami i np. osoby pogodne, dobre, życzliwe przyciągają nie tylko wyglądem, zachowaniami, ale także bodźcami zapachowymi.
Wciąż jednak nie udało się w sposób jednoznaczny empirycznie potwierdzić istnienia ludzkich feromonów. W świecie nauki istnieje wiele przesłanek sugerujących istnienie substancji feromonowych pochodzenia ludzkiego. Najlepiej przebadany przypadek prawdopodobnego istnienia ludzkich feromonów został opublikowany przez zespół Marthy McClintock, który opisał badania sugerujące, że synchronizacja cyklu miesiączkowego w grupach kobiet zamkniętych w więzieniu jest regulowana poprzez emisję dwóch feromonów, których struktury chemicznej nie udało się jednak ustalić. Zjawisko synchronizacji cyklów menstruacyjnych kobiet żyjących w grupie zostało później wielokrotnie potwierdzone i jego przyczyną jest dążenie przez kobiety do wyrównania swoich szans prokreacyjnych. Żyjące blisko siebie osobniki żeńskie podświadomie zmierzają do tego by owulacja u nich przypadała na ten sam czas.
Inna publikacja McClintock i współpracowników dowodzi pośrednio, że w pocie i oddechu mężczyzn są obecne związki, które decydują o ich atrakcyjności w oczach kobiet. Tym razem autorzy zasugerowali klasę związków chemicznych, które prawdopodobnie są ludzkimi feromonami, jednak wciąż bez podania ich dokładnej struktury chemicznej.
Data opublikowania artykułu 08 sierpień 2009.
Aktualnie recenzji: 0
Powiadom znajomego
